Een stelsel van wijken

Cultuurhistorie

Haulerwijk is onderdeel van de hoogveenontginningen binnen de Zuidelijke Wouden. De hoogveengebieden zijn op grootschalige en systematische wijze ontgonnen door de aanleg van vaarten en wijken. Er is een halfopen, regelmatig landschap ontstaan. De verkaveling van dit landschap is opstrekkend (=langgerekt) tot blokvormig. De schaal varieert van middelgroot tot groot. De bebouwing is geconcentreerd langs de (compagnons)vaarten, waardoor langgerekte verveningsdorpen (zoals Haulerwijk) zijn ontstaan. Plaatselijk is bebouwing verspreid langs de wijken tot stand gekomen. Hoog opgaande beplanting wordt meestal langs de vaarten en de haaks daarop gelegen wegen aangetroffen. De wijken worden deels begeleid door natuurlijke opslag. Daarnaast komen in de hoogveenontginningen aangeplante boselementen (zoals het Blauwe Bos), met een combinatie van naald- en loofbos voor.

Het plangebied omstreeks 1900, 1930, 1960 en 2024 (bron: topotijdreis.nl)

De afbeelding hierboven toont de ontwikkeling van het plangebied in vier kaartbeelden. Daarin zijn de typische kenmerken van de hoogveenontginningen afleesbaar. De Haulerwijkstervaart, de Dollerwijk en een wijk ter hoogte van de huidige Molenstraat, vormden de ontginningsbasis van het plangebied (1900). Er ontstond een opstrekkende verkaveling, haaks op de vaart en deels begeleid door hoogopgaande beplanting (1930). De bebouwing concentreerde zich aanvankelijk langs de Haulerwijkstervaart. Langs de twee wijken is incidenteel gebouwd. De rest van het land kreeg een agrarische functie.
 
Jaren vijftig tot tachtig
Vanaf de jaren vijftig begint komvorming binnen Haulerwijk op te treden, waarbij de oorspronkelijke verkaveling soms wordt losgelaten. Zo ook rond het plangebied, waar de Steenpoel tegengesteld aan de rechtlijnige verkavelingsopzet met een ‘knik’ wordt aangelegd (1960). Vanaf de jaren zestig neemt het bebouwd oppervlak van Haulerwijk snel toe. Op de kaart van 1960 is de uitbreiding aan de zuidkant van het dorp te zien. De Steenpoel en Valckeniersweg zijn aangelegd en deels ingevuld met nieuwe woonpercelen. Vanaf de jaren tachtig wordt de wijk rond de Opzienersweg aangelegd.
 
Vergelijking
Een vergelijking tussen de vier kaartbeelden laat zien dat de verkaveling van het landschap in de loop der jaren grootschaliger is geworden. Daarbij zijn sloten en groenelementen veelal opgeofferd. Dat geldt ook voor het plangebied waarbinnen enkele sloten verdwenen zijn. Rondom het plangebied is langs de Haulerwijkstervaart, Dollerwijk en het fietspad tussen de Opzienersweg en Kerkstraat nog relatief veel hoogopgaande beplanting aanwezig (2024). Een deel hiervan is latere aanplant.

Scroll naar boven